رشته های ذهنی پیوند دهنده ی ونديداد با گاتها

فريد شوليزاده در گفتاري با عنوان « رشته های ذهنی پیوند دهنده ی ونديداد با گاتها »، افزون‌بر آن‌چه در بالا آمد، به مفهوم «‌فقه‌» در مذهب زرتشتی اشاره كرد و گفت‌:«‌كتاب ونديداد را مي‌توان چكيده ی ‌واژه‌ فقه‌،يا همان صورت عملی شريعت‌ دانست‌.احکام ثانویه یا شریعت ستون‌ فقرات مذهب و جنبه ی اجرایی هر ديني در جهان است و در واقع مجموعه واكنش خارجي سالکان دين  در چارچوب ايده‌‌هاي ایدئولوژیک درون ذهنشان است.در جهان دینی را نمی توان یافت که بصورت مذهب در میان جوامع بشری پیاده نشده باشد،نتیجتا"نمي‌توان  شریعت را از هیچ دينی گرفت‌.

در درازناي تاريخ هم،اين‌‌گونه بوده است كه روحانيت براي آن‌كه رفتارهاي بيروني پيروان دين را با رفتارهاي دروني‌(‌يا همان ايديولوژي و جهان‌بيني‌) آنها همسو سازد‌،رفتارهاي بيروني را در كالبد گونه‌اي از هنجارها تفسير كرده است‌.اين هنجارها و رفتارهاي تفسيري‌،در قالب صورت ابزاری توانايي به روز شدن دارند.بطور مثال تعویض ماده ی ضدعفونی کننده قدیمی با انواع جدید اما استمرار آن آموزه های بهداشتی با ماده ی جدیدتر[نفس کار مهم است].اما احکام اولیه یا همان اصول دين دگرگون ‌شونده نيست.

کتاب اوستا بخشی از پیکره ی دين زرتشتي است‌ و واكنش فكري و تفسيري پيشوايان اين دين،در دوره ی پس از گاهان است‌.از نگاه من این گمان نادرستي است كه دين زرتشتي را تنها در گاتها فشرده كنيم و از كنار بخش‌هاي ديگر اوستا بگذريم.

این چیزی است که جریانات عُرفی ساز با سكولاريزه کردن اندیشه های دینی ما،کوشش در محقق کردن آن دارند.کوشش اين جريانات بر این استوار است تا با کمرنگ کردن باورهای مذهبی ما ديالوگي را بر زندگی ما حاکم کنند كه تكيه بر انديشه‌هاي متعالی دینی مذهبي ندارد.

به‌گفته‌ي شوليزاده،«سکولاریزه شدن براي جوامع مذهبی،خصوصآ جوامع مذهبی کوچک مانند جامعه ی زرتشتي نقش سم کشنده را بازی می کنند و اگر در برابر این تهاجم ایستادگی نشود، در نهایت سبب از هم گسيختگي بنیادهای اجتماعی جامعه زرتشتی خواهد شد‌.از همين‌ رو بایسته است تا موبدان،دینورزان و عالمان دین زرتشتي بطور جدی به تكاپو افتاده و در برابر اين جريان دين‌ ستيز مقاوت کنند.

شوليزاده كه در بنياد جمشيد سخن مي‌گفت‌،درباره‌ي اساس حقيقت در ميان اديان گفت‌:«‌آمال همه ی ادیان مقصودی بنام حقيقت است‌ و حقيقت دين زرتشت،مسئله ی وحدت وجود و رجعان بسوی ذات اهورامزدا است‌.دستور العمل و راه رسيدن به اين حقيقت هم،طريقت ناميده مي‌شود‌.طريقت دين زرتشتي سرودهای مینوی گاتها‌ست‌.از سويي ديگر هركس بر پايه‌ي آن طريقت حركت كند‌،لاجرم رفتارهايی بيروني پيدا مي‌كند که آن رفتارها،سويه‌ي تفسيري دارند‌.آن سويه‌‌ها را مذهب زرتشتي مي‌نامند‌ و چون جنبه ی تحلیلی بوسیله ی پیشوایان پیدا کند فقه نامیده می شود و اگر این وچرهای فقهی جنبه ی دفاع کلامی به خود گیرد،نامور به «علم بیان» خواهد شد؛همانند‌ متن پهلوی«‌شكند گمانيك ويچار‌»...

به باور شوليزاده،كساني كه کتاب ونديداد را نوشتاری خاک گرفته مربوط به گذشته مي‌دانند و گمان مي‌كنند ديگر نيازي به آن نيست‌،اين نكته را ناديده گرفته‌اند كه در ونديداد چارچوب‌ها و رشته‌هاي ذهني استواري ديده مي‌شود كه آن را با گاتها پيوند مي‌زند‌.براي فهم و درك اين رشته‌ها،چیرگی در فرزانش فرهمندی[=عرفان زرتشتی، فلسفه اشراق] و آشنایی با زبان اوستايي و واژه‌شناسي و ريشه‌يابي فعل‌ها‌،بايستگي بسيار دارد‌.در كنار همه‌ي اينها باید نیّت پاک داشت و از كج ‌انديشي‌ و غرض ورزی به دور بود.
شوليزاده گفت‌:«‌جهان بینی زرتشتی ساختاري هرمي دارد‌.در رأس اين هرم گاتها قرار دارد و دامنه و كوهپايه‌ي آن را اوستا تشکیل می دهد‌.مگر مي‌شود به قله رفت و از كوهپايه نگذشت‌؟ هر كسي كه مي‌خواهد قله را فتح کند و راز و رمز نهفته در آن را دريابد‌،لاجرم بايد از کوه پایه و دامنه بگذرد‌.اوستا کوه پایه و دامنه‌ي کوهی بنام جهان بینی زرتشتی است و ونديداد بخشی از این دامنه و کوه پایه...

وی با ارائه مستنداتی پیرامون رشته های ذهنی پیوند دهنده ی ونديداد با گاتها به مسئله ی پاکیزگی فردی و بهداشت جمعی در وندیداد اشاره کرد و سرآغاز تمام تفاسیر مبتنی بر پاکیزگی و بطور کلی منشاء بهداشت در اوستا را یک جمله از گاهان معرفی کرد و آن سطر سوم از بند5هات48 گاتها است،در آنجا که پیامبر پاکی و پاکیزگی را از گاه تولد بهترین نعمت و بخشش خداوندی معرفی می کند و در آن از واژه ی «یئوژدائو» [yaozdaw] به معنی پاکی و زلالی استفاده می کند.این واژه و جمله از گاتها ذخیره ی ذهنی مغان در مسئله ی بهداشت بوده بوده و به کرات در بخشهای گوناگون وندیداد مبنای تفسیری ایشان بوده است...   

شوليزاده در پايان گفت‌:«پیشوایانی كه ونديداد را نوشته‌اند‌،بي‌گمان ارتباطی ذهنی با گاتها داشته اند.یافتن و دنبال کردن این رشته های ذهني،پیوندهای ونديداد با گاتها را به ما نشان خواهد داد‌.کتاب ونديداد متن با‌ارزش و مهمي است و نبايد هرگز ناديده گرفته شود‌...»

خوانندگان گرامی برای کسب آگاهی های کامل تر پیرامون پیوندهای ذهنی نویسندگان کتاب وندیداد با مفاهیم ایدئولوژیک گاهان می توانند به پایگاه اینترنتی آقای فرید شولیزاده www.zartosht.cov.ir  مراجعه کنند.